Fekal yönetim sistemi, yatağa bağımlı hastalarda sıvı veya yarı sıvı dışkıyı, rektuma yerleştirilen yumuşak kaflı bir kateter aracılığıyla kapalı bir torbada toplayan tıbbi cihazdır. Dışkı yönetim sistemi veya gaita yönetim sistemi olarak da adlandırılır; İngilizce kaynaklarda “fecal management system” veya “stool management system” olarak geçer.

Bu yazı sağlık meslek mensuplarına yönelik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tedavi kararı hekim tarafından verilir; kullanılan ürünün kullanım kılavuzu esas alınmalıdır.

Fekal yönetim sistemine neden ihtiyaç duyulur?

Yoğun bakımda sedasyon, nörolojik hasar, enteral beslenme veya antibiyotik ilişkili ishal gibi nedenlerle hastalar bağırsak kontrolünü kaybedebilir (fekal inkontinans). Sıvı dışkının ciltle uzun süre temas etmesi inkontinansa bağlı dermatite (İAD) yol açabilir; nem, bası yarası risk değerlendirmesinde kullanılan ölçütlerden biridir. Sık alt değişimi hem hastayı yorar hem de hemşirelik iş yükünü artırır. Clostridioides difficile gibi etkenlerde dışkının çevreye bulaşması ayrıca bir enfeksiyon kontrolü sorunudur.

Fekal yönetim sistemi nasıl çalışır?

• Düşük basınçlı kaf rektuma yerleştirilir ve kullanım kılavuzunda belirtilen hacimde su ile şişirilerek cihazı yerinde tutar.
• Dışkı, yumuşak drenaj tüpünden geçerek yatak kenarına asılan kapalı toplama torbasında birikir.
• İrrigasyon portu, tüpün yıkanmasına olanak tanır.
• Bazı sistemlerde ayrı bir port üzerinden rektal ilaç uygulanabilir.

Hangi hastalarda düşünülür?

• Sıvı veya yarı sıvı dışkısı olan, yatağa bağımlı erişkin hastalar
• Sedasyon altında bağırsak kontrolünü kaybetmiş yoğun bakım hastaları
• C. difficile dahil antibiyotik ilişkili ishali olan hastalar
• İnme, omurilik hasarı veya koma gibi nedenlerle sfinkter kontrolü bozulmuş hastalar
• Bası yarası veya İAD riski yüksek ya da perianal cilt hasarı gelişmiş hastalar

Uygunluk kararı, hastanın klinik durumuna göre hekim tarafından verilir.

Hangi durumlarda kullanılmaz?

Fekal yönetim sistemleri sıvı veya yarı sıvı dışkı için tasarlanmıştır; katı veya şekilli dışkıda uygun değildir. Kontrendikasyonlar ürüne göre değişir. Örneğin BD DigniShield™ için: rektal veya anal anomali, darlık ya da yaralanma; son 1 yıl içinde alt kolon veya rektum cerrahisi; rektal tümör, şiddetli hemoroid, fekal impaksiyon; set bileşenlerine alerji ve 29 ardışık günden uzun kullanım. Yalnızca erişkinlerde kullanılır.

Diğer yöntemlerden farkı nedir?

• Emici pedler ve bezler: Dışkıyı emer, ancak dışkı değişime kadar ciltle temas halinde kalır.
• Perianal dışkı torbaları: Anüs çevresindeki cilde yapıştırılarak kullanılır.
• Bu amaçla tasarlanmamış rektal tüpler ve kateterler: Literatürde standart dışı ve onaysız uygulamalar olarak tanımlanmış, rektal hasar ve sfinkter tonusu kaybı riski bildirilmiştir.
• Fekal yönetim sistemleri: Bu amaç için tasarlanmış, düşük basınçlı kaflı ve kapalı sistemlerdir.

Bakım ve izlemde nelere dikkat edilir?

• Kaf konumu, sızıntı ve perianal cilt her gün değerlendirilir.
• Drenaj tüpünün kıvrılmadığı ve tıkanmadığı kontrol edilir; gerekirse irrigasyon portundan yıkanır.
• Toplama torbası dolmadan değiştirilir veya boşaltılır.
• Rektal kanama, ağrı veya karın şişliği gibi bulgularda hekime haber verilir.
• Dışkı kıvamı katılaştığında veya hastanın bağırsak kontrolü geri geldiğinde sistemin çıkarılması değerlendirilir.
• Kullanım süresi ürüne göre değişir; BD DigniShield™ en fazla 29 ardışık gün kullanılabilir.

Olası riskler nelerdir?

Fekal yönetim sistemleri genel olarak iyi tolere edilir, ancak risksiz değildir. Sızıntı, rektal kanama ve rektal mukoza hasarı bildirilmiştir. Tek merkezli, geriye dönük bir çalışmada fekal yönetim sistemi takılan 629 hastanın 8'inde (%1,3) endoskopiyle doğrulanmış rektal hasar saptanmış; yazarlar ileri yaş, ağır eşlik eden hastalıklar, pelvik radyoterapi öyküsü ve antikoagülan kullanımı ya da koagülopatiyi risk etkenleri olarak belirtmiştir. Bu nedenle hasta seçimi, doğru yerleştirme ve düzenli izlem önemlidir.

C. difficile kontrolüne katkısı nedir?

Dışkının kapalı bir sistemde toplanması, çevre yüzeylerin kontaminasyonunu sınırlamaya yardımcı olur. Fekal yönetim sistemi; el hijyeni, temas izolasyonu ve ortam temizliği önlemlerinin yerini tutmaz, onları destekler.

BD DigniShield™ Fekal Yönetim Sistemi

Prizma-Med, BD DigniShield™ Fekal Yönetim Sisteminin Türkiye tek yetkili distribütörüdür. Ürünün özellikleri için BD DigniShield™ ürün sayfasına, sık sorulan sorular için DigniShield™ hakkında sık sorulanlar ve fekal yönetim sistemi hakkında sık sorulanlar sayfalarına bakabilirsiniz. Numune ve eğitim talebi için: 0342 360 64 50 · info@prizmamed.com.tr

Kaynaklar

1. BD DigniShield™ Stool Management System ürün bilgileri ve kullanım kılavuzu.
2. Kane WJ, Hassinger TE, Xu TO ve ark. Incidence and Characterization of Rectal Complications From Fecal Management Systems. Diseases of the Colon & Rectum 2021;64(1):108–116.
3. Journal of Wound, Ostomy and Continence Nursing 2007;34(2):163–175 (bağırsak yönetim sistemlerinin etkinliğine ilişkin derleme).